Vergeleken met de rest van het land zijn de provincies Drenthe, Fryslân en Groningen dunbevolkt. Het landelijk gebied wordt gekenmerkt door grote, aaneengesloten open ruimtes die uniek zijn voor Nederland. De natuurlijke, landschappelijke en milieuwaarden vormen de basis voor een goed woon- en leefklimaat. Wonen en werken zijn niet gelijkmatig gespreid, maar geconcentreerd in een aantal kernzones: het Nationaal Stedelijk Netwerk (NSN) Groningen - Assen, de Westergozone en de A7 zone Fryslân, het regionaal stedelijk netwerk Zuid-Drenthe en de Eemsdelta.

In internationale context zien rijk en regio potentie in een positie van Noord-Nederland op de as Randstad - Noord-Nederland - Noord-Duitsland - Scandinavië, de Noordelijke Ontwikkelingsas (NOA). De infrastructurele drager voor de NOA wordt gevormd door twee hoofdtransportassen voor wegvervoer, de A6/A7 en de A28(-A37). Deze assen verbinden de kernzones met de (inter-)nationale kerngebieden buiten de regio. Daarnaast zijn de spoorwegen, de zeehavens en de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl en de daaraan verbonden binnenhavens van groot belang voor de economische ontwikkeling.

In 2006 zijn netwerkanalyses voor verkeer en vervoer uitgevoerd. De naar aanleiding hiervan tussen rijk en regio gemaakte afspraken zijn opgenomen in de Samenwerkingsagenda Noord - Nederland. In 2009 wordt deze agenda geactualiseerd.

Binnen de kernzones vervullen de steden Groningen, Assen, Leeuwarden en Emmen een belangrijke bovenregionale functie. In deze steden bevinden zich belangrijke voorzieningen op het terrein van cultuur, onderwijs en gezondheidszorg. Deze vier steden herbergen 38% van de werkgelegenheid, tegenover 27% van de beroepsbevolking. Met name de zakelijke dienstverlening is hier geconcentreerd. Clustering van kennisintensieve economische activiteiten in steden deze kan de gewenste interactie tussen de kennisinstellingen en het bedrijfsleven versterken en aldus impuls geven aan de kenniseconomie. Voor zowel het NSN Groningen - Assen als voor Leeuwarden zijn ontwikkelagenda’s van rijk en regio opgesteld. Speerpunten op deze agenda’s zijn de verbetering van de bereikbaarheid, het versterken van de kenniseconomie, alsmede de gebiedsontwikkelingen Groningen Centrale Zone, Assen FlorijnAs en Leeuwarden Nieuw Stroomland (voorheen Leeuwarden Zuidwest). Het rijk heef t verstedelijkingsafspraken gemaakt voor de periode 2005-2010 met de stadsregio Leeuwarden, het NSN Groningen-Assen en Emmen. Nu wordt gewerkt aan nieuwe afspraken voor de periode 2010-2020.

De afgelopen jaren hebben rijk en regio met succes uitvoering gegeven aan de afspraken in het kader van het Langmanakkoord. Deze afspraken waren gericht op het versterken van de ruimtelijk-economische structuur en verbetering van de bereikbaarheid van Noord- Nederland. In dat kader is er gekeken naar de mogelijkheid van een snelle spoorverbinding (Zuiderzeelijn) of een alternatief samenhangend pakket. Het kabinet heeft najaar 2007 geconcludeerd dat het structuurversterkend rendement van een hogesnelheidstrein tussen de Randstad en Noord-Nederland onvoldoende is. Daarom is gekozen voor een alternatief, het Regiospecifiek Pakket (RSP) Zuiderzeelijn (zie tekstbox). Met de uitvoering van dit pakket wordt het eerder overeengekomen beleid in essentie voortgezet, met inachtneming van de herijkte probleemstelling. De hoofdopgaven voor Noord-Nederland zijn:

• het versterken van de meest kansrijke economische clusters;
• het stimuleren van innovatie, kennis en ondernemerschap;
• het concentreren van economische ontwikkeling en verstedelijking;
• het verbeteren van de bereikbaarheid, zowel binnen de regio als van Noord-Nederland met de rest van Nederland.  

De steden Groningen en Assen vormen tezamen met tien omliggende gemeenten en de provincies Groningen en Drenthe, het NSN Groningen-Assen. Voor dit netwerk wordt ingezet op het versterken en profileren van zijn economische positie (zowel nationaal als internationaal/NOA) en het behoud van de regiospecifieke gebiedskwaliteiten. Het gebied kenmerkt zich door een sterke stedelijke concentratie en een relatief weids achterland. Gekozen is voor een integrale en gebiedsgerichte aanpak voor verstedelijking en landschap. Ruimtelijk wordt ingezet op bundeling en concentratie van het wonen en werken op de zogeheten T-structuur. Deze wordt gevormd door de A7 en de A28 en het spoor. Landschappelijk zorgt het regionale programma Regiopark voor een verdere versterking van het unieke landschap in deze regio. Regiopark initieert en ondersteunt onder andere projecten die een duidelijke toegevoegde waarde hebben voor landschap, natuur en recreatief medegebruik in de regio. Het programma kent de volgende vier speerpunten: water en natuur als leidraad, rood in balans met groen en blauw, landschap weer open en visie op de stadsranden.

Het NSN Groningen-Assen heeft een belangrijke economische functie. Meer dan een derde van de werkgelegenheid (circa 223.500 banen) en bijna een derde van de bevolking (circa 450.000) van Noord - Nederland bevindt zich in dit netwerk. Een miljoen mensen (ofwel twee op de drie inwoners van Noord - Nederland) is aangewezen op de hoogwaardige voorzieningen, vooral in de stad Groningen.

Voor de ruimtelijk-economische ontwikkeling van het netwerk is een goede externe en interne bereikbaarheid essentieel, met name voor de verschillende gebiedsontwikkelingen. Vooral de verbetering van de T-structuur is nodig, in het bijzonder de Zuidelijke Ringweg Groningen (ZRG). De verkenning ZRG (2e fase) is in 2007 afgerond. In 2009 wordt een bestuurlijke voorkeursvariant vastgesteld, in lijn met het advies van de commissie Elverding. Het gaat daarnaast om verdubbeling van de N33 Assen (zuid) - Zuidbroek (inclusief aansluiting A28). De bereikbaarheidsstrategie van de regio is gezien de gebiedskarakteristiek een én-én verhaal. Automaatregelen zoals hierboven beschreven, zijn nodig vanwege de relatief sterke autoafhankelijkheid door de diffuse spreiding van de inwoners in de regio. Niettemin is daarnaast een kwalitatief hoogwaardig OV nodig om de sterke stedelijke concentraties zoals Groningen en Assen bereikbaar te houden. De regio zet daarom in op het Kolibri OV-netwerk. Kolibri staat voor een kwaliteitssprong in het regionale OV. De regio ziet een RegioTram als ruggengraat voor het Kolibri OV-netwerk, als verbinding tussen stads- en regionaal OV. Overstappunten vormen hierbij belangrijke schakels tussen de verschillende netwerken. Het Kolibri OV-netwerk bestaat daarnaast uit hoogwaardige buslijnen, regionaal spoor en HOV-assen in de steden Groningen en Assen. Binnen het NSN Groningen-Assen dragen vooral de gebiedsontwikkelingen Groningen Centrale Zone en Assen FlorijnAs bij aan de verdere economische ontwikkeling en ruimtelijke kwaliteit. De gebiedsontwikkelingen Leek/Roden en Hoogezand-Zuid zijn gericht op het bieden van aantrekkelijke woon- , werk- en recreatiemilieus met behoud en versterking van de landschappelijke kwaliteiten.

Gebiedsontwikkeling Groningen Centrale Zone
Veel van de ontwikkelingen en transformaties in de stad Groningen zullen zich de komende jaren afspelen in de Centrale Zone. Het is de toplocatie binnen het stedelijke netwerk tussen het stationsgebied Groningen Centraal en Meerstad (nieuw stedelijk gebied aan de oostzijde waar rood en groen in balans worden ontwikkeld). De Centrale Zone is gericht op de herontwikkeling van verouderde (haven) industrieterreinen tot een nieuwe stedelijke as voor wonen, werken en voorzieningen. Het project beoogt ook het verbeteren van de verbinding tussen Meerstad en de binnenstad van Groningen en van de bereikbaarheid van deze zone en het stedelijk netwerk als zodanig. De stad Groningen werkt op dit moment aan meerdere projecten, in verschillende stadia van ontwikkeling: Eemskanaal/Sontweg/Sontbrug e.o., UMCG-Noord/Bodenterrein, Grote Markt-oostzijde, Europapark, Kempkensberg en het Stationsgebied Groningen. De ontwikkeling van de Centrale Zone wordt daarnaast versterkt door het bedrijventerrein Westpoort aan de westzijde van Groningen. De ontsluiting van dit bedrijventerrein over water is gebaat bij de in gang gezette verbetering van de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl.

Gebiedsontwikkeling Assen FlorijnAs
De FlorijnAs is het koersbepalende ontwikkelingsprogramma voor Assen. De FlorijnAs is een integraal programma waarbij de projecten langs de noordzuidas van Assen in hun onderlinge samenhang worden bekeken. Het gaat daarbij om gebiedsontwikkeling Assen-Zuid (TT circuit, kennis, zorg en recreatie), herstructurering van het stationsgebied (stedelijk verkeersknooppunt) en de herontwikkeling van het Stadsbedrijvenpark (stedelijk wonen en werken). De FlorijnAs beoogt deze onderdelen fysiek en functioneel met elkaar te verbinden. Voor Assen-Zuid is inmiddels een integraal ontsluitingsprofiel opgesteld (onderdeel bereikbaarheid Assen).

De Westergozone en de A7-zone zijn de twee economische kernzones in Fryslân. Leeuwarden, Harlingen en Franeker zijn de steden in de Westergozone. Drachten, Heerenveen, Sneek en Joure vormen de steden binnen de economische kernzone langs de A7. De gemeenten in beide zones herbergen de helft van de Friese arbeidsplaatsen en een derde van de Friese inwoners. De Westergozone en de A7-zone vormen essentiële schakels in de NOA. Het verbeteren van de bereikbaarheid van Sneek (A7 Rondweg Sneek) levert hieraan een belangrijke bijdrage.

Leeuwarden en de overige steden binnen de Westergozone en de A7-zone liggen als vitale steden te midden van een aantrekkelijk landelijk gebied. De provincie en de betrokken gemeenten voeren een beleid dat is gericht op het concentreren van woningen en werkgelegenheid in deze steden. Leeuwarden neemt daarbij de centrale positie in als hoofdstad en concentratiepunt van voorzieningen en arbeidsplaatsen. Van de Friese werkgelegenheid is 25% in Leeuwarden gevestigd. Ruim 56% van de arbeidsplaatsen in Leeuwarden wordt ingenomen door werknemers van buiten de gemeente. Leeuwarden is het belangrijkste Friese centrum van dienstverlening, onderwijs en zorg. Het LOG Berlikum biedt mogelijkheden voor een geconcentreerde ontwikkeling van de glastuinbouw in de regio.

Gebiedsontwikkeling Leeuwarden Nieuw Stroomland
In samenhang met het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van de kenniseconomie van Leeuwarden, is de gebiedsontwikkeling van Nieuw Stroomland aan de zuidwestzijde van Leeuwarden speerpunt in de ontwikkeling van deze stad. Bij alle ontwikkelingen in dit gebied staat duurzaamheid centraal. Kennis op het gebied van water en energie kan hier worden toegepast en verder ontwikkeld. De gebiedsontwikkeling is opgenomen in de Ontwikkelagenda Leeuwarden. Onderdelen van dit project zijn de ontwikkeling van de Zuidlanden (wonen, werken, voorzieningen), herstructurering van bestaande bedrijfsterreinen, nieuwe duurzame bedrijvenparken, uitbreidingsgebieden voor diensten en hoogwaardige functies en landschapsontwikkeling. Van belang voor de gebiedsontwikkeling zijn de N31 Leeuwarden (Haak om Leeuwarden) en de realisatie van station Werpsterhoek (onderdeel bereikbaarheid Leeuwarden).

Het regionaal stedelijk netwerk Zuid-Drenthe omvat de Drentse gemeenten Emmen, Coevorden, Hoogeveen en Meppel en de Overijsselse gemeente Hardenberg. De regio heeft bijna 325.000 inwoners en er zijn circa 100.000 arbeidsplaatsen. Emmen is de tweede grootste gemeente van Noord-Nederland met bijna 110.000 inwoners. De ruimtelijk-economische as van Zuid-Drenthe kent een sterk multimodaal karakter. De A28/A37 is hiervan een belangrijke drager, evenals de spoorlijnen Zwolle - Emmen, Coevorden - Duitsland en de Hanzelijn, de hoofdvaarweg Meppel - Ramspol en de regionale vaarweg Almelo - Coevorden. Dit logistieke netwerk van spoor-, water- en wegverbindingen is essentieel voor de verdere ontwikkeling van Zuid-Drenthe als onderdeel van de NOA en is van belang voor een goede interne en externe bereikbaarheid voor heel Noord-Nederland. Met het gereedkomen van de A37 tussen Hoogeveen en de Duitse A31, onderdeel van de E233, heeft het netwerk een belangrijke internationale impuls gekregen.

Emmen is de grootste industriestad van Noord-Nederland en heeft een belangrijke verzorgingsfunctie voor een groot gebied. Aan de zuidoostkant ligt een grote industriële concentratie (bedrijventerrein Bargermeer met 600 hectare). Modernisering en diversificatie van de economie zijn belangrijke opgaven. Het LOG Emmen biedt ruimte om de aanwezige glastuinbouwactiviteiten flink uit te breiden. De stad Emmen breidt fors uit aan de zuidwestkant met de woonwijk Delftlanden en met de ontwikkeling van station Emmen-zuid als regionale vestigingslocatie voor kantoren en bedrijvigheid. De belangrijkste gebiedsontwikkeling is die van het centrum van Emmen.

Centrumontwikkeling Emmen
Het dierenpark Emmen behoort met 1,3 miljoen bezoekers per jaar tot de topattracties van Nederland. Om te kunnen blijven voldoen aan de steeds hogere eisen die aan topdierentuinen worden gesteld, is een verhuizing van het dierenpark onontkoombaar. Het project Centrumontwikkeling Emmen is gericht op uitplaatsing van het dierenpark vanuit het centrum naar de rand van de stad. Dit biedt mogelijkheden om het centrum te herontwikkelen en te versterken in afstemming op de herstructurering van het aangrenzende bedrijventerrein Bargermeer. Provincie en gemeente kijken naar de planvorming voor dit grootschalige project, het rijk (VROM) faciliteert daarbij.

In de Eemsdelta loopt een groot aantal initiatieven, gericht op het behoud van de natuurwaarden van het Eemsestuarium enerzijds (Natuurontwikkelingsplan Eems) en op havenontwikkeling (Eemshaven, bedrijventerrein Oosterhorn/Delfzijl) en energieactiviteiten (Eemshaven) anderzijds. De energie-initiatieven zijn gericht op de bouw van een LNGterminal, de aanlanding van de NorNedkabel, de bouw van windmolens en energiecentrales en onderzoek naar de mogelijkheden van afvang, transport en opslag van CO2 (VROM, intentieverklaring met NUON en provincie) en infrastructurele randvoorwaarden voor de energieactiviteiten. Dit past uitstekend in het concept ‘Energy Valley’, waarmee Noord-Nederland zich profileert.

Het is voor het bestaande bedrijfsleven (chemie, energie en logistiek) van groot belang dat de Eemsdelta door internationale samenwerking en goede achterlandverbindingen scherp wordt gepositioneerd in relatie tot de NOA. De economische ontwikkelingen in de chemie en de energiesector zullen namelijk hoge eisen stellen aan de (energie)infrastructuur van en naar het havengebied. Daarnaast is een regionale kwaliteitsimpuls nodig voor de stedelijke functie van Delfzijl/Appingedam vanwege demografische ontwikkelingen. Voor een goede aanvoer van benodigde grondstoffen via zee bekijkt VenW in een planstudie de verdieping van de vaargeul Eemshaven - Noordzee. De opwaardering van de hoofdvaarweg Lemmer - Delfzijl is zowel van belang voor de bereikbaarheid van de regio Delfzijl, als ook voor Noord Nederland in totaal. Vanwege de zeespiegelstijging wordt er extra aandacht aan de kustverdediging geschonken.